FrMaLeV

ALLAH TEÂLÂ’YA VE SIFATLARINA İMAN


Yazıldığı gibi imanın başlıca altı şartı, altı temeli vardır. Birincisi, ALLAH Teâlâ’ya iman etmektir. Şöyle ki: “ALLAH Teâlâ” diye mukaddes ismini zikrettiğimiz bir Halik-ı Azimüşşan (şânı büyük bir yaratıcı) vardır. O'nun bir tek olan zatı, bütün kemal sıfatlarıyla vasıflanmıştır. Bütün noksan sıfatlardan beridir, tertemizdir. Bütün alemleri yoktan var eden odur, onun büyüklüğüne, kudret ve azametine son yoktur. Bizleri ve bizim gördüğümüz, görmediğimiz, göremeyeceğimiz nice binlerce alemleri yaratıp, yaşatan besleyen ancak odur.



ALLAH Teâlâ'nın “Rahman, Rahim, Halik, Rezzak, Hakim, Rabb, Mübdi, Aziz, Gaffar, Cebbar, Tevvab, Hak" gibi daha bir çok mukaddes isimleri ve pek muazzam sıfatları vardır. Bilhassa Vücud sıfatıyla muttasıftır, bundan başka mübarek sıfatları iki kısma ayrılır. Bir kısmı “Sıfat-ı selbiye”[1]dir ki: Kıdem, Bekâ, Havâdise Muhalefet,[2] Kıyam bizzat[3], Vahdâniyet’ten ibaret olmak üzere beştir.



Diğer kısmı da Sıfat-ı zatiyye[4] ve Sıfat-ı Sübûtiye[5]dir ki Hayat, İlim, İrade, Kudret, Semi, Basar, Kelam, Tekvin’den ibaret olarak sekizdir. Bu kutsi sıfatların hepsine birden “Sıfat-ı Kemaliye” de denir.



İşte biz böyle kemal sıfatlarıyla vasıflanmış olan bir ALLAH'ü Azimüşşan'ın varlığına ve bütün bu yüce sıfatlarına iman ederiz. Bu mu-kaddes sıfatlara dair, sırasıyla biraz malumat vereceğiz.



VÜCÛD: ALLAH Teâlâ'nın varlığı demektir. Gerçekten ALLAH Teâlâ vardır ve en büyük varlık ona mahsustur. Onun varlığı her şeyden daha fazla apaçık ortadadır. Çünkü ALLAH Teâlâ olmasaydı, hiçbir şey var olmazdı. Gerek bizim ve gerek herhangi bir şeyin varlığı, Hak Teâlâ'nın varlığına bir delildir.



Biz biliyoruz ki, bu alemdeki şeylerden hiçbiri kendi kendine var olacak bir mahiyette değildir. Bunlardan hiçbiri ne kendi kendine var olabilir, ne de kendi kendine yok olabilir. Başka bir deyişle; yaratılmış hiçbir şey, kendi kendine yokluktan varlığa gelemez, varlıktan yokluğa gidemez. Ve yaratılmış hiçbir şey, ne bir zerreyi var edebilir, ne de bir zerreyi yok edebilir. Halbuki içinde yaşadığımız bu dünya ile beraber sonsuz alemler meydana gelmiş, birbiri ardınca meydana gelmekte bu-lunmuştur. Nice şeyler de var iken yok olmuştur.



Bu sebeple bütün bunları var eden, yok eden kuvvet ve hikmet sahibi yüce bir yaratıcının varlığından asla şüphe edilemez.



ALLAH Teâlâ'nın varlığını isbat için, kelam ilminde ve felsefe kitaplarında pek çok deliller yazılmıştır. Biz bunların bir kısmını “Muvazzah İlmi Kelam Dersleri” adındaki eserimizde yazmış bulunu-yoruz. Şimdi burada bizim için yalnız: “إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ...” âyet-i celilesini[6] okuyup yüksek meâlini düşünmek kafidir.



Bu âyet-i kerime güzelce düşünülürse ALLAH Teâlâ'nın varlığına, büyüklüğüne dâir yüz binlerce delil göz önünde belirmeye başlar. Bizim bu eserimiz şüphe yok ki bunları açıklamaya yetişmez. Ancak Astro-nomi (Gök bilimi), Jeoloji (Yer bilimi), Zooloji (Hayvanlar ilmi), Botanik (Bitki ilmi), Madenler, Psikoloji (Ruh bilimi), Anatomi (Vücut yapısını inceleyen bilim) gibi ilimlerin verdiği malumatı göz önüne geti-renler, bu âyet-i celilenin işaret ettiği delillere pek güzel akıl erdirebilir-ler. Biz burada şunu söyleyelim ki, her selim akıl sahibi güzelce düşündükçe ALLAH Teâlâ'nın varlığını tasdik etmeye mecbur olur. İşte:

إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَاْلأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ َلآيَاتٍ ِلأُولِي اْلأَ
لْ
بَابِ


"Şüphe yok ki, göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün ardarda gelişinde, uzayıp kısalmasında selim akıllara sahip olanlar için –Hak Teâlâ'nın varlığına ve onun kudret ve hikmetinin kemaline âit– deliller, alâmetler vardır."[7] meâlinde olan yukarıdaki âyet-i kerime bunu haber veriyor. Bunu takip eden: “اَلَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللهَ...” ayet-i kerimesi de temiz, selim akıl sahiplerinin, Hak Teâlâ'yı her halukârda zikreden ve gökler ile yerin yaratılışında tefekküre dalan, "Ya Rabbi! Bunları boş yere yaratmadın." diyen mütefekkir kimselerden ibaret olduğunu bildiriyor.



Bütün bu âyetler İslam dininde aklın, tefekkürün ne kadar kıymetli olduğunu da göstermiş oluyor. Hatta bir hadis-i şerifte de:



“لاَ عِبَادَةَ كَالتَّفَكُّرِ = Tefekkür gibi ibadet yoktur." buyrulmuştur.[8]



Gerçekten müslümanlıkta aklın, düşüncenin büyük bir yeri vardır. İslam dini tamamen akla, hikmete uygundur, hiçbir fikir yürütmekten, tenkitten çekinmesi, korkusu yoktur. İslamiyet mütefekkir insanların dinidir.



İşte bu mütefekkir insanlar, gökleri, yerleri, geceleri, gündüzleri düşünürler, fezada parıldayan ve her biri güneşten binlerce kere daha bü-yük olan bir çok nurani yıldızların ihtişamını tefekkür ederler. Yer yü-zündeki yüz binlerce canlı-cansız emsalsiz şaheserleri göz önüne alırlar. Latif gündüzlerin, ruhani gecelerin ne kadar düzgün, muntazam bir yaratılış kanununa tâbi olarak, biri birini takip edip durduğunu dikkatle bakıp-durup düşünürler. Bütün bu düşünceler, tefekkürler neticesinde bunlara bu varlığı, bu intizamı vermiş olan ALLAH Teâlâ'yı büyük bir heyecan, coşku ve şevk ile tasdik etmeye mecbur olurlar.




Hattâ böyle büyük varlıkları değil, bir zerreden bile küçük olduğu halde büyük bir duygu ile, hayatını müdafaâ endişesiyle hareket eden bir mikrobu, yine bir zerreden küçük olduğu halde sinesi bir kuvvet hazinesi bulunan bir atomcağızı düşünmek bile, aklı başında olan bir insan için bu kâinatın âlim, hakîm, olan yaratıcısını tasdik etmeye yeterlidir.




Bütün bu garip, emsalsiz şaheser, muntazam varlıklar, birer tesa-düf eseri midir? Bütün bunlar bilgiden, hikmetten mahrum, belki de ha-yalî bir tabiatın mahsulü müdür? Hâşâ! Böyle bir şeye hiçbir akıllı, hiçbir mütefekkir kanaât sahibi olamaz.




Tekrar ederiz ki Hâk Teâlâ'nın varlığını büyüklüğünü anlayıp itiraf etmek için: “اِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ...” âyeti celîlesini[9] güzelce tefek-kür yeterlidir. Bunun içindir ki, Resul-ü Ekrem (S.A.V) Efendimiz:



“وَيْلٌ لِمَنْ قَرَأَهَا وَلَمْ يَتَفَكَّرْ فِيهَا” buyurmuştur.[10] Yani, “yazık o kimseye ki bu âyetleri okur da, bunlarda tefekküre dalmaz.”


Etmekte şu levha-i tabiat Bir hâlika pek açık şehadet


(Şu görünen ibretli tabiat manzarası, bir yaratıcıya apaçık delalet ediyorken)


Bilmem nasıl eylemekte inkâr Hallak-ı Hakîm'i ehli gaflet?


(Herşeyi yerli yerinde yaratan ALLAH Teâlâ'yı, gaflet ehli nasıl in-kâr edebilmektedir? Bilmem…)


Her sahada parlayan bedayi Eyler bizi intibaha dâvet,


(Her sahada parlayan emsalsiz şâheserler, bizi uyanmaya ibret almaya dâvet ediyor.)


Mağlûp oluyor heva-i nefse Hayfa ki, zavallı âdemiyet


(Ne yazık ki zavallı insanlık nefsin arzu ve isteklerine mağlup oluyor.)


Dünyaya perestiş eyliyenler Nâdim olacaklar en-nihayet


(Dünyaya tapınanlar en sonunda pişman olacaklardır.)


Bir fâide bahşeder mi heyhat! Vaktinde edilmeyen nedamet.


(Fakat boşuna… Çünkü zamanında yapılmayan bir pişmanlık herhan-gi bir fayda sağlar mı?)






KIDEM: Ezeliyet, yani evveli olmamak sıfatıdır. Evveli olma-yana kadîm denir, sonradan olana da hâdis denilir. ALLAH Teâlâ kıdem sıfatıyla da vasıflanmıştır. Çünkü ezelîdir, kadîmdir. Varlığının evveli yoktur. Onun evveline asla yokluk geçmemiştir. Onun varlığı yanında milyarlarca sene, bir saniyelik bir müddet bile sayılmaz. Aynı şekilde: Gördüğümüz âlemler, milyarlarca seneden beri mevcut bulunsa bile, yine Hak Teâlâ'nın ezeliyeti yanında bir saniyelik bir hayata sahip olamaz.



Kısacası ALLAH Teâlâ kadîmdir, sonradan var olan, hâşâ ALLAH olamaz. ALLAH Teâlâ'dan başka her ne var ise onlar da hâdistir. Çünkü ALLAH Teâlâ'nın kudretiyle yaratılmışlardır. Artık şüphe yok ki yaratı-lanlar, yaratana mahsus olan kadîm sıfatına sahip olamazlar.



كَانَ اللهُ وَ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ شَيْئٌ

"ALLAH'ü Teâlâ vardı O'nunla beraber hiçbir şey yoktu"





BEKA: Ebediyet, yani sonu bulunmamak sıfatıdır Sonu olana fânî, sonu olmayana da bâkî denir

ALLAH Teâlâ beka sıfatıyla da vasıflanmıştır Çünkü ebedîdir, bâki-dir, varlığının asla sonu yoktur, onun yok olacağı bir zaman düşünülemez


Kâinat dediğimiz bütün varlıklar, ALLAH'ın kudretiyle var olmuş-lardır Bunlar yine ALLAH'ımızın kudretiyle yok olur, tekrar yine var o-labilirler, binlerce değişikliklere uğrayabilirler Fakat ALLAH Teâlâ bâkîdir, yok olmaktan, değişmekten münezzeh (beri)dir Zira O, başka-sının kudretinin eseri değildir ki onun kudretiyle yok olsun veya değişik-liğe uğrasın Bilakis diğer bütün varlıklar, O'nun kudretinin birer eseri-dir Artık Hak Teâlâ'da yokluk ve değişiklik nasıl düşünülebilir?



وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذُوالْجَلاَلِ وَاْلاِكْرَامِ



"Azamet ve ikram sahibi Rabbinin zâtı bâkî kalacaktır"[11]

HAVADİSE MUHALEFET:[12] Sonradan var olmuş şeylerden ayrı olmak sıfatıdır ALLAH Teâlâ havadise muhalefet sıfatıyla da vasıf-lanmıştır Çünkü ALLAH Teâlâ yaratılmış şeylerden hiç birine herhangi bir şekilde benzemez Hepsine muhaliftir Hatırlara her ne gelirse gelsin ALLAH Teâlâ onlardan mutlaka başkadır


Yaratılmışlar, kâinat dediğimiz şeyler, hâdistirler, değişirler, baş-kalaşırlar, birbirine benzeyebilirler ve nihayet yok olurlar Bütün bu fanî varlıkların cinslerini, nevilerini, şekillerini göz önüne alınız, bunların arasında insanları, melekleri de düşününüz, bunlardan hiçbiri ALLAH Teâlâ’ya hâşa, benzemez ve hiç birisinde ulûhiyetten, mâbudiyetten hâşâ bir hisse, bir parça bulunamaz Hiç yaratılan, yok olmaya mahkûm bu-lunmuş olan âciz, fâni şeyler; yaratan, yok olmaktan berî bulunan ALLAH’ü Azimüşşan'a benzeyebilir mi? Hiç O kadîm, hakîm yaratı-cıya ortak olabilir mi? Böyle bir kanaata sahip olanlar kendi fâni varlık-larını hâşâ, ALLAH'lığa kadar yükseltmeye ALLAH Teâlâ'yı da kendi-leri gibi naciz bir mahlûk (yaratılmış varlık) derecesine indirmeye cüret küstahlığında bulunmuş olurlar


İnsanların ve diğer yaratılmış varlıkların bir çok ihtiyaçları vardır Bunlar mekâna, zamana, yeyip içmeye, gelip gitmeye, doğup doğurmaya ve başka bir şeye muhtaç bulunurlar ALLAH Teâlâ ise bütün bu ihti-yaçlardan münezzehtir O’nun Arş, Kürsî, yedi tabakaya ayrılmış sema (gökler) vesaire denilen nice âlemleri vardır Fakat O, bunlardan hiç birine muhtaç değildir Bunlar yok iken O yine var idi


Artık şüphe yok ki muhtaç olan, yaratılmış şeylerin fani sıfatlarıyla sıfatlanan bir zat, -hâşâ- ALLAH olamaz Mukaddes dinimiz, bizleri bu gibi yanlış düşüncelerden, inançlardan kesin surette menetmektedir



لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَييْءٌ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ



"O'nun benzeri hiçbir şey yoktur O, hakkıyla herşeyi işitici ve her-şeyi görücüdür"[13]


KIYAM BİZATİHİ: Varlığı, durması kendi zatıyla olmak manasında bir sıfattır Bu sıfat da ALLAH Teâlâ'ya mahsustur Şöyle ki, Hak Teâlâ'nın ezeli ve ebedi olan varlığı kendi zatıyla durmaktadır Kendi varlığı; kendi hüviyetinin, kendi mukaddes zatının gereğidir Asla başkasından değildir Bunun içindir ki ALLAH Teâlâ'ya “Vacibü’l- vücud” denir Onun varlığı, başka bir var edene ihtiyaçtan münezzehtir ALLAH Teâlâ'yı -hâşâ- var eden bir var olsa idi, işte ALLAH o var eden olmuş olurdu Bu sebeple: "ALLAH'ı kim var etti?" diye bir suale asla yer yoktur Çünkü ALLAH zatıyla durmaktadır, ezelidir, başkasının var edeceği bir hüviyette değildir Böyle olmasaydı ne kâinat var olurdu, ne de başka bir şey Bu hakikat kabul edilmeyince, içinde yaşadığımız âle-min varlığını izaha da asla imkan bulunamaz Kâinat dediğimiz yara-tılmış şeyler ise hem var, hem de yok olmaya elverişli olduğu içindir ki, bir var ediciye muhtaç bulunmuştur



Kısaca, ALLAH Teâlâ'yı var eden bir var asla düşünülemez Ve O’ndan başka yaratıcı bir zat mevcut bulunamaz



هَلْ مِنْ خَالِقٍ غَيْرُ اللهِ" = ALLAH'tan başka bir yaratıcı var mı? "[14]






VAHDANİYET: Birlik, tek olmak, benzeri olmamak, artmak-tan, ayrılmaktan, eksilmekten beri olmak gibi manaları ifade eden bir sıfattır Bu sıfatla sıfatlanana “vâhid” denir ki, benzeri olmayan, par-çalara ayrılmaktan, çoğalmaktan beri bulunan zat demektir Bu sıfat da ALLAH Teâlâ'ya mahsustur Şöyle ki, ALLAH Teâlâ zatında, ulûhiye-tinde, mabudiyetinde ve diğer bütün sıfatlarında birdir Ortaktan, benzerden münezzeh (berî)dir Kendisinde artmak, eksilmek, parçalara ayrılmak, başka şeyler ile birleşmek gibi haller asla bulunamaz

Evet ALLAH Teâlâ her yönüyle birdir, her nasıl düşünülürse düşü-nülsün, temiz bir akıl, hikmete âşina bir ruh, bir ALLAH'tan başka ilah bulunduğunu düşünemez, başkasının ulûhiyetle, mabudiyetle sıfatlanma-sına imkan veremez


Gerçekten iki veya daha çok ilahın varlığı kat’i deliller ile redde-dilmiş bulunmaktadır Şu gördüğümüz kâinatın varlığı, devamı, intizamı bütünüyle ALLAH Teâlâ'ın birliğine şahittir


ALLAH Teâlâ zatında, ulûhiyetinde, mabudiyetinde bir olduğu gibi yaratıcı olmasında da birdir Yaratılmaya, yok edilmeye kabiliyetli olan; bu sebeple mümkin adını alan herhangi bir şeyi var eden, yok eden ancak ALLAH Teâlâ'dır, O’ndan başka yaratıcı yoktur



Kâinatı böyle bizzat yaratmaya, yaşatmaya, yok etmeye kâdir ol-mayan bir zat ise ALLAH olamaz Bunun içindir ki, ikinci bir ALLAH'-ın varlığına asla imkan yoktur Çünkü faraza iki ALLAH'tan biri kâinâtı tek başına yaratmaya kâdir ise, diğeri lüzumsuz olmuş olmaz mı? Bila-kis tek başına yaratmaya kâdir değilse aciz bulunmuş olmaz mı? Lüzum-suz veya aciz bulunan bir zat ise nasıl ALLAH olabilir



Bu sebeple ALLAH Teâlâ'nın her yönüyle birliğinde hiçbir selim akıl sahibi tereddüt edemez Birden fazla yaratıcıların, mabudların varlı-ğına inanan milletler ise akla, hikmete aykırı bir inancın esiri olmuş ve hakikat bakımından büyük bir cehalet içinde kalmışlardır



لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ِللهِ الْوَاحِدِ القَهَّارِ



"Bugün mülk, hükümranlık kimindir? (Soruyu soran ALLAH'tır, cevabını veren de O'dur) Kahhâr olan bir tek ALLAH'ındır"[15]

HAYAT: Dirilik demektir ALLAH Teâlâ bir tek olan, kendi zatına mahsus bir hayat sıfatı ile sıfatlanmıştır Bu, Hak Teâlâ'nın ilim ile, irade ile, kudret ile sıfatlanmasına mahsus bir sıfattır Hayatı olma-yan bir şey; bilmekten, dilemekten, bir şey yapabilmekten mahrum bulu-nur, bu mahrumiyet ise büyük bir noksanlıktır



Evet… Bu sıfatlardan mahrum olan bir şey, kendi kendine hiçbir eser meydana getiremez Hele bilgi, düşünce, dileme, güç sahibi olan varlıkları yaratmaya asla kabiliyetli bulunamaz Çünkü hiçbir eser, eser sahibinde bulunmayan bu gibi vasıflara sahip bulunamaz Bunun içindir ki, tabiat denilip ilim ile, irade ile, kudretle sıfatlanmayan ve varlığı eşya ile durduğu düşünülüp bu eşya haricinde bir varlığı bulunmayan şuursuz bir varlık, bir yaratıcı sıfatına asla sahip görülemez Özellikle böyle bir varlık akla, iradeye, kudrete sahip milyarlarca yaratılmış varlıkların ya-ratıcısı hiçbir şekilde olamaz



Bu sebeple kâinatın yaratıcısı olan ALLAH Teâlâ'nın hayat ile sı-fatlanmış bir Hayy-u Kayyûm olduğunda asla şüphe yoktur



“هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ = O Hay (ezeli ve ebedi bir hayat sahibi)dir, Kayyûm (bütün yaratılmışların idaresini bizzat yürüten)dir”[16]